یەکێک لەو بابەتانەی ساڵانێکە لە پەروەردەی تورکمانیدا باسی لێوە دەکرا، هەڵەکانی وەرگێڕانی کتێب بوو.
بە تایبەتی ئەو گرفتانەی لە وەرگێڕانی کتێبدا لە قۆناغی کۆتایی ئامادەییدا تووشی دەبن و نەتوانینی قوتابیان لە پێدانی وەڵامی گونجاو لە تاقیکردنەوەی بەکالۆریۆسدا لەو هۆکارە گرنگانەن کە دەبنە هۆی ئەوەی قوتابیان لە قوتابخانە تورکمانەکاندا نمرەی کەم بەدەست بهێنن.
تەنانەت نەوەک وەرگێڕانی دروست بەڵکو ساڵانە نوێنەکردنەوەی کتێبەکان، دەبێتە هۆی تێکچوونی زنجیرەیەکی پەروەردەیەک.
لەکاتێکدا هەموو ئەمانە باس دەکرێن، گەنجێک لە قوتابخانەیەکی تورکمانی دەردەچێت و پێش تەواوکردنی بەشەکەی، دەست دەکات بە کارکردن بۆ ئەوەی قوتابیانی تری تورکمان توشی هەمان کێشە نەبنەوە کە لە کاتی خۆیدا خۆی توشی بووتەوە.
عەلی عەبدولباست قەسەپئۆغلو بە لەبەرچاوگرتنی ئەرکی دڵسۆزی خۆی و ئەو خوێندنەی بایۆلۆجی کە ئێستا وەریدەگرێت، دەستی کرد بە وەرگێڕانی کتێب بۆ قوتابیای تورکمانی قۆناغی ئامادەیی بەمەبەستی سودمەندبوون لەو بابەتەی کە شارەزایە.
دوای ئەم ڕەفتارە نموونەییە، وەک ڕۆژنامەی تەبا لێدوانێکمان لەگەڵ ئەم گەنجە تورکمانە ئەنجامدا
با سەرەتا تۆ بناسین. دەتوانی باسی خۆت و ژیانی پەروەردەیی خۆتمان بۆ بکەی؟
من لە ساڵی ٢٠٠٢ لەدایک بووم، وەک تورکمانێک خوێندنم لە قوتابخانەیەکی تورکمانی تەواو کردووە. ئێستا قوتابی قۆناغی ٣م لە زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی پەروەردە بەشی بایۆلۆجی.
لە قوتابخانە تورکمانەکان پەروەردە بوویت و ئێستا خەریکی خوێندنی بایۆلۆجییت. ئەو گرفت انە چین کە لەم پرۆسەیەدا سەبارەت بە زمان و وەرگێڕان تووشی بوون؟
وەک دەزانن زمانی فێرکردن لە قوتابخانە تورکمانییەکان تورکییە، بەڵام کاتێک دەگوازیتەوە بۆ زانکۆ، زمانی ئینگلیزی بە گشتی بەکاردێت، بەتایبەتی لە بوارێکی زانستی وەک بایۆلۆجی. سەرەتا قورس بوو، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات ئاستی زمانم باشتر بوو.
چۆن بڕیارت دا بەشداری وەرگێڕانی کتێبی بایۆلۆجی پۆلی ١٢ی ئامادەیی بکەیت؟
کاتێک وەشانی تورکی کتێبی بایۆلۆجی پۆلی ١٢م خوێندەوە، تووشی هەندێک هەڵە بووم، ئەوەندەی من بزانم، ئەم هەڵانە لە چاپی نوێدا ڕاستکرانەوە. بەڵام هەمووان دەزانن بۆ تاقیکردنەوە گشتییەکان (بۆ وزاری) تەنها کتێبێک بەس نییە، قوتابی پێویستی بە مەلزەمەیەک هەیە کە پسپۆڕێکی بایۆلۆجی ئامادەی کردبێت.
گەورەترین ئاستەنگەکان چین کە لە کاتی وەرگێڕانی کتێبەکەدا تووشی بوویت؟
وەک دەزانن وەرگێڕانی کتێبی زانستی کارێکی ئاسان نییە، بەتایبەت لە بواری بایۆلۆجیدا، زۆربەی ناوە زانستییەکان بە زمانی لاتینین. کاتێک ئەم ناوە زانستیانە وەردەگێڕین بۆ زمانی تورکی، هەندێکیان بە زمانی ئینگلیزی هەمان مانایان دەدەن بەڵام بە تورکی نووسراون، هەندێکیشیان بە مانای تورکی خۆیان نووسراون ئەمە یەکێک بوو لەو سەختییانەی کە من تووشی بووم.
بۆچی وەرگێڕانی کتێبەکە وەک پێویست نەبوو ؟ گەورەترین کێشەی قوتابیان چی بووەوە؟
بە بەراورد لەگەڵ کتێبەکانی تر، کتێبی بایۆلۆجی پۆلی دوانزەی ئامادەیی، کەموکوڕی و هەڵەی سیستەمی کوردی و ئینگلیزیشی تێدابوو. لە هەندێک بابەتدا مەحاڵ بوو قوتابی لەوە تێبگات کە چی نووسراوە دەبوو زانیاری لە پسپۆڕێکی بایۆلۆجی وەربگرێت.
وەرگێڕانی نوێی کتێبەکە چ جیاوازییەک دروست دەکات؟ چۆن ئاسانکاریت بۆ فێرخوازان کرد کە تێبگەن؟
وەک وتم کتێبی بایۆلۆجی پۆلی ١٢ بەس نییە بۆ ئەوەی قوتابی نمرەی بەرز بەدەست بهێنێت، پێویستە ئەم کتێبە بکرێتە مەلزەمە لەلایەن پسپۆڕانی بایۆلۆجی بە شێوەیەکی ڕێک و پێک و مانادار؛ ئەم مەلزەمەیەم دروستم کردووە بە وێنەی بایۆلۆجی گرنگ ڕازاوەتەوە و بە زانیاری زۆر ئامادەکراوە. ڕێگە بە قوتابی دەدات بەبێ مامۆستا بخوێنێت. ئێمە تا دەتوانین ئاسانکاریمان بۆ فێرخوازەکان کرد، هەروەها هەر بابەتێکمان بە شێوەیەکی مۆدێرن بە وێنە ڕوونکردەوە.
ئایا کەسانێک یان سەرچاوە هەبوون کە لە کاتی پرۆسەی وەرگێڕاندا پشتگیریت لێ وەرگرتبێت؟
نەخێر، پشتگیریم لە کەسانێک و سەرچاوەکانەوە وەرنەگرت، بە تەواوی بە هەوڵەکانم پێشکەوتم.
ڕات چییە لەسەر بارودۆخی گشتی پەروەردە لە قوتابخانە تورکمانەکاندا؟
ئەگەر قوتابخانە تورکمانییەکان بەراورد بکەین لەگەڵ قوتابخانەکانی تر، پێدەچێت جیاوازییەکی گەورە هەبێت چونکە پێداویستی پەروەردەیی ئەمڕۆ کەمی هەیە. بۆ نموونە لە پۆلەکاندا پرۆژێکتۆر نییە، فێرخواز پێویستی بە سەیرکردنی وێنە و ڤیدیۆ لەسەر هەندێک بابەتی زانستی هەیە بۆ فێربوون و فێربوونی زیاتر. هەروەها مامۆستا مەلزەمەی نییە یان نوێ ناکاتەوە. ئەو مەلزەمەیە مامۆستا ئامادەی دەکات هەموو جۆرە ئاسانکارییەک بۆ قوتابییان دابین دەکات ئەم مەلزەمەیەش پێویستی بە نوێکردنەوە هەیە هەموو ساڵێک کە سوودی بۆ مامۆستا دەبێت.
ئایا بیر لە پڕۆژەیەک دەکەیتەوە یان کارێک دەکەیت بۆ بەردەوامبوون لەم جۆرە وەرگێڕانە کتێبانە؟
ئەگەر پشتگیریمان بکرێت، پلانم هەیە هەموو ساڵێک دوای تاقیکردنەوە گشتییەکان ئەم مەلزەمەیە نوێ بکەمەوە. پلانم هەیە بۆ ئەوەی بایۆلۆجی باشترین مەلزەمە بێت بە زمانی تورکی پۆلی ١٢ لە ماوەی ٢-٣ ساڵدا ئامانجمان ئەوەیە قوتابیان نمرەی بەرز بەدەست بهێنن لە کۆرسی بایۆلۆجی. وەک پسپۆڕێکی بایۆلۆجی هەموو جۆرە ئاسانکارییەک پێشکەش بە قوتابیان دەکەم.
هیچ پەیامێکت هەیە بۆ بەرپرسان؟
ئەوەی تازە باسم کرد هەندێک لە کێشەکان بوون. وەک دەزانن قوتابخانە تورکمانەکان باشترین مامۆستا و قوتابییان هەیە. پاڵپشتی بۆ پەروەردە زۆر پێویستە و بانگەوازی بەرپرسانی ئێرە دەکەم بۆ پاڵپشتی مامۆستایان و قوتابیانمان. پەروەردەی تورکمانی داهاتوومانە، با پێکەوە بیپارێزین.
هەواڵ: ئەمیر دەمیرجی
وێنە: دانیال کورەچی
