19 نیسان 2026 یەکشەممە
سەعید خەتیبزادە، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران، ڕایگەیاند کە وڵاتەکەی هیچ بەڵێنێکی بۆ ناردنی یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ ئەمریکا نەداوە و ئەم پرسە لە ئێستادا جێگەی گفتوگۆ نییە. ئاماژەی بەوەش کرد کە تاران پێش ئەنجامدانی هەر کۆبوونەوەیەکی ڕاستەوخۆ، داوای دەستکاری نەکردنی ڕێککەوتنەکان دەکات.
خەتیبزادە لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی “ئەسۆشێیتد پرێس” ئاشکرای کرد کە ژمارەیەکی زۆر پەیام لە نێوان تاران و واشنتن ئاڵوگۆڕ کراوە، بەڵام ئەمریکا پێداگری لەسەر داواکاریگەلێک دەکات کە تاران بە “زیادەڕۆیی”یان دەزانێت. سەبارەت بە خولی دووەمی دانوستانەکان، جێگرەکە ڕایگەیاند کە هێشتا نەگەیشتوونەتە قۆناغی کۆبوونەوەی ڕاستەوخۆ، چونکە لایەنی ئەمریکی هێڵە گشتییەکانی خۆی نەرم نەکردووە.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، خەتیبزادە جەختی لە نیازپاکی ئێران بۆ دانوستان و ئاگربەست کردەوە، بە مەرجێک هەموو وڵاتان بگرێتەوە، بەتایبەت لوبنان. هەروەها ئاماژەی بە دۆخی نوێی گەرووی هورمز کرد و ڕایگەیاند کە ئێران لە چوارچێوەی ڕێنماییە نوێیەکاندا، گەرووەکە بە کراوەیی و سەلامەتی بۆ تێپەڕاندنی هاووڵاتیانی مەدەنی دەهێڵێتەوە.
پەرلەمانی عێراق ئەمڕۆ یەکشەممە، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٦، دانیشتنی ژمارە ١٨ی خۆی لە کاتژمێر ١١ی سەرلەبەیانی ئەنجام دەدات. لەم دانیشتنەدا کە کارنامەکەی لەلایەن فەرمانگەی ڕاگەیاندنی ئەنجومەنەکەوە بڵاوکراوەتەوە، خوێندنەوەی یەکەم بۆ دوو پڕۆژەیاسای گرنگ و هەستیار لە بوارەکانی ئاسایش و تەندروستیدا دەکرێت.
لەم دانیشتنەدا پەرلەمان دەست دەکات بە خوێندنەوەی یەکەم بۆ پێشنیازی یاسای “خزمەتی ئاڵا” (سەربازیی زۆرەملێ). ئەم یاسایە کە لەلایەن لیژنەی ئاسایش و بەرگرییەوە ئامادەکراوە و لە ٦٦ ماددە پێکدێت، یەکێکە لە پڕۆژە هەرە مشتومڕاوییەکان و ئامانجی ڕێکخستنەوەی خزمەتی سەربازییە بۆ گەنجان.
هاوکات لەگەڵ ئەمەشدا، پەرلەمان خوێندنەوەی یەکەم بۆ پێنجەمین هەمواری یاسای ئەنجومەنی شێرپەنجە (ژمارە ٦٣ی ساڵی ١٩٨٥) ئەنجام دەدات. ئەم هەمووارە لەلایەن لیژنەی تەندروستی و ژینگەوە پێشکەش کراوە و لە ٢ ماددە پێکدێت، کە ئامانجی باشترکردنی ئاستی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان و ڕێکارەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم نەخۆشییە دەستنیشان دەکات.
ئەنجامدانی ئەم دانیشتنە لە کاتێکدایە کە چاوەکان لەسەر بڕیارەکانی پەرلەمانن سەبارەت بە یاسای سەربازی، چونکە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر داهاتووی گەنجان دەبێت. چاوەڕوان دەکرێت دوای خوێندنەوەی یەکەم، هەردوو پڕۆژەیاساکە بخرێنە ناو گفتوگۆی وردترەوە لەلایەن لیژنە تایبەتمەندەکانەوە بۆ ئەوەی لە دانیشتنەکانی داهاتوودا دەنگیان لەسەر بدرێت.
هاتووچۆی هەولێر (ئەربیل) ڕایگەیاند، بۆ ئەوەی جەنجاڵی هاتووچۆ لە ڕێگاکانی ناوچە گەشتیاریەکان دروست نەبێت هاتووچۆی بارهەڵگر و ماتۆڕسکیل قەدەغەدەکرێت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ١٦ی نیسانی ٢٠٢٦، بەڕێوەبەرایەتی هاتووچۆی هەولێر (ئەربیل) ڕایگەیاند، ئاگاداری شوفێڕانی بارهەڵگر و ماتۆڕسکیل دەکەینەوە لە پێناو بەرژەوەندی گشتی و ڕێکخستنی هاتووچۆ لە ناوچە گەشتیارییەکان بڕیاردرا بە قەدەغەکردنی هاتووچۆی بارهەڵگر و ماتۆڕسکیل هەموو ڕۆژانێکی هەینی لەو ڕێگایانەی دەکەونە ناوچە گەشتیاریەکان.
بەرێوەبەرایەتی هاتووچۆی هەولێر (ئەربیل) ئاماژەی بەوەشکرد، بۆ ئەوەی جەنجاڵی هاتووچۆ لە ڕێگاکانی ناوچە گەشتیاریەکان دروست نەبێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات هەڵسوڕێنەری باڵیۆزخانەی عێراقی لە دەوڵەتی ئیمارات بانگهێشت کرد و یاداشتێکی ناڕەزایەتی توندی ڕادەست کرد.
وەزارەتەکە لە یاداشتەکەدا بە هەڵسوڕێنەری باڵیۆزی ڕاگەیاندووە، دەوڵەتی ئیماراتی یەکگرتوو بە توندترین شێوە سەرکۆنە و ئیدانەی بەردەوامیی هێرشە تاوانکارییەکان دەکات کە لە خاکی عێراقەوە دەستپێدەکەن، سەرەڕای ڕاگەیاندنی ئاگربەست. ئەم هێرشانە چەندین دامەزراوەی گرنگیان لە وڵاتانی ئەنجومەنی هاوکاریی کەنداو کردووەتە ئامانج، ئەمەش پێشێلکارییەکی زەقی سەروەری و ئاسمانی ئەو وڵاتانەیە و سەرپێچییەکی ڕوونی یاسا نێودەوڵەتییەکان، یاسای نێودەوڵەتی مرۆیی و میساقی نەتەوە یەکگرتووەکانە.
ئەو یاداشتەی کە لەلایەن ئەحمەد جومعە ئەلمەراشدە، بەڕێوەبەری ئیدارەی کاروباری عەرەبی ڕادەستکرا، جەختی لەوە کردووەتەوە کە، بەردەوامیی ئەم هێرشە دڕندانەی کۆماری ئیسلامی ئێران و هێرشی بریکارەکانی بۆ سەر وڵاتانی کەنداو و ناوچەکە، هەڕەشە لە سەقامگیری ناوچەکە دەکات و هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ بەهێزکردنی ئاسایش و سەقامگیری تێکدەدات. هەروەها ئەم هێرشانە پەیوەندییەکانی ئێستا لەگەڵ کۆماری عێراق دەخەنە بەردەم تەحەددیاتی زۆر هەستیار، کە کاریگەری نەرێنی دەبێت لەسەر هاوکارییەکانی ئێستا و پەیوەندییە برایانەکانی نێوان عێراق و وڵاتانی ئەنجوومەنی هاوکاریی کەنداو.
هەروەها جەختی کردەوە لەسەر پێویستی “پابەندبوونی حکوومەتی عێراق بە ڕاگرتن و ڕێگریکردن لە هەموو کارە دوژمنکارییانەی کە لە خاکەکەیەوە سەرچاوە دەگرن و ئاراستەی وڵاتانی کەنداو و ناوچەکە دەکرێن، بە شێوەیەکی بەپەلە و بێ مەرج. هەروەها پێویستە بە شێوەیەکی بەپەلە، دەستبەجێ و بەرپرسانە مامەڵە لەگەڵ ئەو هەڕەشە و هێرشانەدا بکرێت و ڕێگرییان لێ بکرێت، بە شێوەیەک کە لەگەڵ یاسا و پەیماننامە نێودەوڵەتی و هەرێمییە پەیوەندیدارەکاندا بگونجێت.
نرخی نەوتی عێراق لە کاتی مامەڵە ڕۆژانەکاندا لە بازاڕی جیهانیدا بەرزبونەوەی تۆمارکرد و نرخی یەك بەرمیل نەوتی خاوی مامناوەندی بەسرە گەیشتە ١٢٠ دۆلار، لەكاتێكدا نەوتی خاوی برێنتی بریتانی ٩٥ دۆلارە بۆ هەر بەرمیلێک.
بەپێی ئەو داتاكانی نرخی جیهانی نەوت، نرخی یەك بەرمیل نەوتی خاوی مامناوەندی بەسرە بۆ ١٢٠،١ دۆلار بەرزبوەتەوە، لە کاتێکدا نەوتی خاوی قورسی بەسرە ١١٧ دۆلار و ٩١ سەنتی بۆ هەر بەرمیلێک تۆمارکردوە، بە ڕێژەی گۆڕانی +٠،٤٦% بۆ هەردوکیان.
سەبارەت بە نرخەکانی نەوتی جیهانی، نەوتی خاوی برێنتی بریتانی ٩٥ دۆلار و ٣٥ سەنتی بۆ هەر بەرمیلێک تۆمارکراوە، لە کاتێکدا نەوتی خاوی تێکساسی ئەمریکی (WTI) ٩١ دۆلار و ٦٦ سەنتی بۆ هەر بەرمیلێک تۆمارکردوە، بە ڕێژەی گۆڕانی +٠،٤٢ و +٠،٩٦1 بۆ هەر یەكێكیان.
ئەم بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لەكاتێكدایە كە لە ئێوارەی ڕۆژی دووشەممەوە سوپای ئەمریكا گەرمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا سەپاندوە و ڕێگە بە چوون و هاتنی هیچ كەشتیەكی نەوتهەڵگر و بارزگانی نادا كە ڕوو بەندەرەكانی ئەو وڵاتە بكەن یان لەوێوە دەربچن. ئەمەش قەیرانێكی دیكەوە بۆ گەروی هورمز و وزەی جیهانی دروستكردوە.
