بەیاننامەی پێکهاتەکان سەبارەت بە بڕیاری دادگای فیدراڵی
  • TEBA KURDİ
  • رۆژەڤ
  • بەیاننامەی پێکهاتەکان سەبارەت بە بڕیاری دادگای فیدراڵی

بەیاننامەی پێکهاتەکان سەبارەت بە بڕیاری دادگای فیدراڵی

شوبات 21, 2024 22:56
بەیاننامەی پێکهاتەکان سەبارەت بە بڕیاری دادگای فیدراڵی
0

لایک

دادگای باڵای فیدراڵی عێراق رایگەیاند، 11 کورسی کۆتا کە بۆ تورکمان و کریستییانەکان لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان-عێراق تەرخانکراوە، “نادەستوورییە”.

دادگای فیدراڵی زنجیرەیەک بڕیاری دا، بەتایبەتی لەسەر یاسای هەڵبژاردنەکانی هەرێمی کوردستان-عێراق.

دادگای فیدراڵی بڕیاریدا بە دابەشکردنی حکومەتی هەرێم بۆ چوار ناوچەی هەڵبژاردن و هەروەها بەنادەستووری دانانی 11 کورسی کۆتا لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان-عێراق کە 5 کورسی بۆ تورکمان و 6 بۆ کریستیان بوو لە کۆی111 کورسی.

“بریارەکەی ئەمرۆ نادەستووری بوو نەوەک کۆتا”

محەمەد ئیلخانلی، ئەندام پەرلەمانی پێشووی تورکمان سەبارەت بە دوایین بڕیاری دادگای فیدراڵی وتی: دادگای فیدراڵی گەیشتە بڕیارێکی سیاسی نەک یاسایی. نادادپەروەرانە مامەڵەی لەگەڵ هەموو نەتەوەکان کرد و رایگەیاند کە یاسای هەڵبژاردن نادەستوورییە. یاسای کۆنی هەڵبژاردنی هەرێمی کوردستان نادەستووری بوو، بەڵام ئەم یاسایە بە پێی دەستووری عێراق نووسرایەوە. بریارەکەی ئەمرۆ نادەستووری بوو نەوەک کۆتا.

دەشڵێت: ئایا دەستوورییە نەتەوەکان بەشداری پەرلەمان بکەن یان بەشداری نەکەن؟ دەمەوێت ئەم پرسیارە بکەم.

هاوکات دەڵێت، “ئێمە وەک تورکمان دژی ئەم بڕیارەین و وەک بڕیارێکی سیاسی دەیبینین. لە عێراق هەمیشە بە ناهەقی مامەڵە لەگەڵ تورکمان دەکرێت. بەبێ بەشداری نەتەوەکان، پەرلەمانی کوردستان دەگۆڕێت بۆ پەرلەمانێکی کوردی. ئەمە پەرلەمانی یەک نەتەوە نییە، دەبێت هەموو نەتەوەکان بەشداری بکەن. لە قۆناغی داهاتوودا پێویستە ئەم یاسایە دووبارە بنووسرێتەوە و تورکمان و کریستییانەکان بخرێنە نێو ئەم یاسایەوە.” دەشڵێت “پێویستە لایەنە سیاسییەکانی نوێنەرایەتی نەتەوەکان بەتایبەتی تورکمان لە ناو پەرلەمان و چ لە دەرەوەی پەرلەمان دڵنیابن لەوەی ئەم یاسایە هەموار دەکرێتەوە و تورکمان بەشداری بکەن”.

ئیلخانلی وتیشی، “بڕیاری دادگا بڕیاری کۆتاییە، لە قۆناغی داهاتوودا، واتە دوای هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمان، دەبێت یاسای هەڵبژاردن رێکبخرێتەوە و نەتەوەکان بۆ یاساکە زیاد بکرێن”.

ئیلخانلی بە ئاماژەدان بەوەی کە پێویستە تورکمان بەشداری پەرلەمان بکەن، وتی، “تورکمان لە ناوچەکەدا زۆرن، بەڵام کۆتا پێویستە چونکە بەهۆی هەندێک هۆکار و پێشهاتەکانی دەرەوەی ئیرادەی تورکمانەوە ژمارەی پێویستی دەنگی نەگەیشتووە”.

پێویستە ناوی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان بگرۆڕدرێت بۆ پەرلەمانی کورد

ئازاد کورەچی، ئەندام پەرلەمانی خولی پێشووی پەرلەمان، لە لێدوانەکەیی تایبەت بە تەبا رایگەیاند، “لایەنە کوردییەکان نەیانتوانی کێشەکانیان لەناو حکومەتدا چارەسەر بکەن. هەروەها یەکێتی داوای لە دادگای فیدراڵی کرد بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی. دادگای فیدراڵی ناوبانگی هەرێمەکەی پشتگوێی کرد، سەرەتا پەرلەمانی هەڵپەسارد و دواتر کۆتای هەڵوەشاندەوە. ئەو کۆتایەش سەلماندی کە زیانبەخشە لە ململانێی نێوان لایەنە کوردییەکان. پێویستە ناوی پەرلەمانی هەرێمی کوردستان بگۆڕدرێت بۆ پەرلەمانی کورد، چونکە هیچ بەشدارییەکی تورکمان و ئەرمەنی و ئاشووری و کلدانی تێدا نابێت.”

ناوبراو وتی، “ئەو نەتەوەیانەی کە باسی لێوە دەکرێت مافی کۆتایان پێدراوە، چونکە هێزی پۆلیس و سەربازی و ئاسایشی گشتی لە ناوچەکەدا نەبووە. ئێستا ئەگەر کۆتا نەبێت، بێگومان ناتوانن بەقەد ئەوان (کورد) دەنگێکی گەورە بەدەست بهێنن، چونکە دەسەڵاتی سەربازییان هەیە و ژمارەیەکی زۆر دەنگدەریان لەپشتەوەیە. لەم حاڵەتەدا تەنها کورد دەچێتە ناو پەرلەمانەوە.”

ئازاد کورەچی وتیشی، پێموانییە تورکمان لە هەڵبژاردنەکاندا دەنگێکی زۆر بەدەست بهێنن، ئەگەر گرووپێکی دیکە بەشداری بکەن، دەبێت سیاسەتی ئەو گرووپەی کە باسی لێوە دەکرێت جێبەجێ بکرێت. تورکمان بە لیستی جیاواز بەشداری هەڵبژاردن دەکەن لە ناوچەکانی تر جگە لە كەرکووك، ئەمە لە هەولێریش دەکرێت، بەڵام کەمێک قورس دەبێت. دەشڵێت: “هەروەها ئەستەمە تورکمان بۆ خۆیان لیستێک دروست بکەن و بگەنە 20 هەزار دەنگ”.

کورەچی، “بڕیارەکە سەبارەت بە کۆتا لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە دراوە. هیچیان نەوت کاتێک پەرلەمان راگیرا. دادگای فیدراڵی داوای کرد کە کۆتا نەمێنێتەوە، کەواتە کۆتاکەی حکومەتی عێراق چی بەسەر دێت؟ ئەم بڕیارە بڕیارێکی سیاسییە. دەشڵێت: “پێویستە حکومەتی هەرێم دژایەتی ئەمە بکات، چونکە بڕیارەکە لەلایەن حکومەتەوە دراوە.”

سارا دڵشاد، ئەندامی خولی پێنجەم لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان-عێراق سەبارەت بەو بڕیارە وتی: بەنیازین کۆبوونەوەیەک لەگەڵ هەموو لایەنەکان ئەنجام بدەین. ئێمە بە پێی بۆچوونی هەمووان کاردانەوەی خۆمان دەردەبڕین. دوای کۆبوونەوەکە بڕیار و هەنگاوی هاوبەشی خۆمان رادەگەیەنین. لە ئێستادا پەرلەمانێکی وەک پەرلەمانی هەرێمی کوردستان نییە، بووەتە پەرلەمانی کورد. ئاماژەی بەوەشکردووە، “لابردنی پشک بڕیارێکی ئەرێنی نەبوو.”

هیمدات بیلال ئەندامی پێشووی بەرەی تورکمانی لە پەرلەمانی هەرێمی کوردستان-عێراق، بڕیاری دادگای فیدراڵی بۆ تەبا  هەڵسەنگاند و وتی، “ئێمە چاوەڕێی ئەم بڕیارە بووین، چونکە دادگای فیدراڵی بەردەوام دانیشتنەکانی لەسەر ئەم بابەتە دوادەخست. ئێمە پێمان وایە دەستێوەردانێکی سیاسی هەیە. “لە ئەنجامی دەستێوەردانی سیاسی، کۆتایەکە هەڵوەشایەوە.”.

“کۆتا ئاسانترین رێگا بوو بۆ چوونە ناو پەرلەمان”

“دادگای فیدراڵی کاتێک بڕیارێک دەدات، دەبێت ئەگەرە ئایینی و کولتووری و ئیداری و کۆمەڵایەتی و سیاسییەکانی کۆمەڵگا لەبەرچاو بگرێت”.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “ئەمڕۆ کریستییان و تورکمان لە پرۆسەی دیموکراسی بێبەشن. رەنگە بتوانن میتۆدێکی تر تاقی بکەنەوە و لەگەڵ لایەنەکانی تر بچنە ناو هەڵبژاردنەوە، ئەمە بابەتێکی جیایە. نەدەبوو ئەمە وابێت. لەمەودوا بەبێ کۆتا بەردەوام دەبین، رەنگە ئەمە بۆ ئێمە باشتر بێت. کۆتا ئاسانترین رێگا بوو بۆ چوونە ناو پەرلەمان. دەشڵێت “بوونی تورکمان و نەتەوەکانی دیکە لە پەرلەمان بۆ تێگەیشتن لە پێکەوەژیان گرنگ بوو”.

هیمدات بیلال بە ئاماژەدان بەوەی کە لەناو حزبەکەدا بڕیارێک دەدەن سەبارەت بە پرۆسەی داهاتوو و بەو پێیەش بەردەوام دەبن، وتی، “دەبێت بەرەی تورکمانی عێراقی لە هاوکێشە سیاسییەکەدا بێت. هەروەها سەرۆکایەتی بەرەی تورکمانی عێراقی هەنگاوێک سەبارەت بەم بابەتە دەنێت و بەم زووانە بڕیارەکە رادەگەیەنین.

ئێمە نە کەمینەیەکین و نە نەتەوەی پێویستمان بە بەخشین هەیە

پارتی ئیرادەی نیشتمانی تورکمان پەیامێکی سەبارەت بەو بڕیارەی دادگای فیدراڵی عێراق سەبارەت بە کۆتا بڵاوکردەوە.

لە بەیاننامەکەدا هاتووە، “وەک پارتی ئیرادەی نەتەوەیی تورکمان، هەرگیز لایەنگری کۆتا نەبووین و نابین. کۆتا هەواڵێکە بۆ کەمینەکان دامەزراوە”. “ئێمە نە کەمینەین و نە نەتەوەیەک کە پێویستمان بە یارمەتییەکانە”.

هاوکات راگەیەندرا، “دەکرێت بەشێوەیەکی کاتی ئەو کۆتایە قبوڵ بکرێت، بەڵام لابردنی بە زیان بۆ گەلی تورکمان نەزانرا و بە هیچ شێوەیەک سوودی نەبوو.”

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە ئەو بڕیارە دەرئەنجامێکی خراپ بووە بۆ ئەو کەسانەی کە سوودمەند بوون لە کۆتا، “چونکە بەدووری نازانرێت لە ئێستاوە ئەو سوودەی وەریانگرتووە وەریبگرن”.

لەو بەیاننامەیەی حزبەکەدا هاتووە، “بە بۆچوونی ئێمە یەکێک لە کارەساتەکانی گەورە کە بەسەر میللەتی عێراقدا بەگشتی هات، یەکەم، دابەشکردنی پێداویستی خۆراکی نەتەوە یەکگرتووەکان بوو، ئەمەش وایکرد میللەت خووی بە تەمبەڵی بگرێت، کارەساتی دووەمیش کۆتایە پرسێک، کە تایبەتە بە تورکمان. بە بۆچوونی ئێمە کۆتا پراکتیکێکە کە هاوتایە لەگەڵ جینۆساید.”

ئاماژە بەوەشکرا، ئێمە بەناو پێنج ئەنداممان لە پەرلەمانی کوردستان هەبوو، بەڵام تا ئەمڕۆ دەستیان بۆ نەتەوەی تورکمان بەرز نەکردووەتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا هەمیشە دەستیان لە هەوادا بووە و هەرگیز بۆ ئەوانی تر نزم نەبووەتەوە و بە ناو نوێنەرایەتی تورکمان دەکەن.

لابردنی کۆتا ماتەمینی و سەرەخۆشی نییە، بە پێچەوانەوە دەبێت نیعمەتێک بێت بۆ میللەتەکەمان. کاتی ئەوە هاتووە میللەتی تورکمان لە خەو هەڵسێت و بلەرزێت و بە هۆش خۆیدا بێتەوە. “ئەگەر ئەوانەی بەناو نوێنەرایەتی ئێمە دەکەن بەڕاستی کارەکانی خۆیان کردبا، باوەڕکەن ئەمڕۆ پرسێکی لەو شێوەیە هەرگیز نەدەچووە دادگای فیدراڵی”.

En az 10 karakter gerekli